https://abkhansj.ut.ac.ir/ نشریه علمی ترویجی (حرفه‌ای) آبخوان fa daily 1 Wed, 16 Apr 2025 00:00:00 +0330 Wed, 16 Apr 2025 00:00:00 +0330 https://abkhansj.ut.ac.ir/article_101512.html سیب زمینی از محصولاتی است که ارزش غذایی بالایی دارد و مصرف سرانه آن در کشور ایران 11 کیلوگرم بیشتر از مصرف جهانی است. استان اردبیل با تولید حدود 20 درصد سیب‌زمینی کشور حائز رتبه دوم در کشور می‌باشد و صادرات سیب‌زمینی سهم 80 درصدی صادرات کشاورزی این استان را تشکیل می‌دهد اما نبود آگاهی از میزان استفاده نهاده‌ها و غیرواقعی بودن قیمت آنها، تولید این محصول را با مشکلاتی مواجه کرده است. یکی از این نهاده‌ها، آب است که مدیریت صحیح آن و آگاهی از مقدار بهینه استفاده می‌تواند در رفع برخی مشکلات مثل کم آبی موثر باشد. در این مطالعه از دو روش حداکثرسازی سود (با تخمین تابع تولید) و حداقل سازی هزینه به تعیین مقدار استفاده بهینه از نهاده‌آب در تولید سیب زمینی استان اردبیل پرداخته می‌شود که برای نیل به این هدف از داده‌های جمع آوری شده در سال زراعی 1394-95 بهره گرفته شده است. در روش تابع تولید بعد از محاسبه تولید نهایی نهاده‌ آب و مساوی قرار دادن ارزش تولید نهایی با قیمت آن و حل معادله، مقدار بهینه13913 مترمکعب بدست آمد. همچنین در روش حداقل سازی هزینه نیز مقدار بهینه 12538 مترمکعب حساب شد. مقایسه مقادیر به دست آمده هر دو روش با متوسط مصرف کشاورز نشانگرآن است که از نهاده آب بیش از مقدار بهینه استفاده می‌شود که استفاده از روش‌های نوین آبیاری تا حدودی می‌تواند از هدر رفتن این نهاده حیاتی جلوگیری کند. https://abkhansj.ut.ac.ir/article_105924.html هدایت هیدرولیکی اشباع (Ks) یکی از مهم‌ترین پارامترها برای درک انتقال و نگهداشت آب در خاک می‌باشد. این پارامتر تحت تأثیر عوامل فیزیکی، شیمیایی و بیولوژی است. هدف از این مطالعه، بررسی تعدادی از شواهد تجربی درمورد تغییرات زمانی و مکانی هدایت هیدرولیکی در پژوهش‌های مختلف است. در ابتدا نقش مدیرت خاک‌ورزی از جمله تراکم حاصل از تردد ماشین‌آلات کشاورزی در مزرعه بررسی شده‌است. همچنین نشان‌داده شده‌است که شخم در ابتدا باعث افزایش موقت هدایت موئینه می‌شود اما در بلند مدت موجب افت قابل توجه خواهد شد. روش‌های حفاظتی خاک، فعالیت‌های بیولوژی خاک مانند موجودات خاکزی، توسعه ریشه و پیوستگی ماکروپورها را حفظ می‌کند. در ادامه به بررسی بافت خاک و مقدار ماده‌آلی خاک خواهیم پرداخت. مقدار ماده‎‌آلی خاک معمولاً هدایت هیدرولیکی خاک را تقویت می‌کند اما ماده‌آلی محلول در شرایط خاص باعث تخریب خاک خواهد شد. از منظر شیمیایی افزایش درصد سدیم قابل تبادل و کمبود کاتیون‌های گروه قلیایی خاک، منجر به پراکندگی ذرات کلوئیدی خاک و کاهش مقدار هدایت هیدرولیکی می‌شود. نسبت پتاسیم به سدیم، شوری و مقدار pH در آب آبیاری نقش تعیین کننده بر جریان آب در خاک دارد. در بخش دیگر به بررسی نقش ریشه و مورفولوژی ریشه و نوع پوشش گیاهی در تغییرات هدایت هیدرولیکی پرداخته شده‌است. در پایان نیز به نقش تعیین کننده پژوهش‌های ترکیبی فیزیکی، شیمیایی و بیولوژی در این موضوع اشاره شده‌است. https://abkhansj.ut.ac.ir/article_107574.html This study examined the effect of data preprocessing on the performance of machine learning models in forecasting monthly precipitation in the Lake Namak basin. CHIRPS data were first validated against ground based observations (NSE = 70%), then cleaned using the Z Score method to remove outliers and subsequently reconstructed using Singular Spectrum Analysis (SSA) and linear interpolation. Statistical analyses indicated that preprocessing substantially reduced the skewness and kurtosis of the time series and enhanced data stability without noticeably altering the variance. Performance comparisons among the Random Forest, XGBoost, SVR, and CatBoost models showed that preprocessing significantly improved forecasting accuracy; notably, the Random Forest model achieved the largest enhancement, with MSE decreasing from 28.7 in the original series to approximately 15.7–16.0 in the corrected series, while SVR exhibited the least sensitivity to data adjustments. Both visual and numerical evaluations further confirmed the superior performance of Random Forest and XGBoost in terms of higher correlation and lower bias. Overall, the findings demonstrate that integrating effective preprocessing techniques with machine learning models—particularly Random Forest—plays a critical role in improving precipitation forecasting accuracy and reducing hydrological uncertainties. https://abkhansj.ut.ac.ir/article_104106.html در این پژوهش با استفاده از تکمیل پرسشنامه از کارشناسان و بومیان منطقه و پژوهش‌های کتابخانه ای و میدانی و تهیه مستندات فیلم و عکس، داده ها بررسی و ارزیابی شد. مکان‌هایی از استان کرمان که در آنها آثاری از روش‌های سنتی حفاظت خاک بجای مانده بود، شناسایی شد. نقاط ضعف احتمالی روش‌ها از طریق کسب اطلاع از بهره-بردار و یا مشاهده میدانی مشخص شد. با توجه به بیابانی و کویری بودن قسمتی از استان کرمان، روش‌های سنتی حفاظت خاک شناسایی، بررسی و مورد مطالعه قرار گرفت. نتایج تحقیق منجر به شناسایی 21 روش سنتی و نوین حفاظت خاک شد. که این راهکارها نیازمند رویکردی یکپارچه، مشارکت همه ذی‌نفعان، تخصیص بودجه کافی و نظارت مستمر بر اجرا هستند. ترکیب دانش بومی، علم روز و فناوری‌های نوین به‌ویژه در تثبیت شن و شناسایی کانون‌ها و تمرکز بر مدیریت پایدار منابع (آب، خاک، پوشش گیاهی، دام) کلید موفقیت در کاهش فرسایش و احیای اکوسیستم‌های حساس استان کرمان است. ضمنا نتایج تحقیق نشان داد که علی رغم فعالیت‌های چشمگیری که در زمینه بیابان‌زدائی در استان صورت گرفته ولی بدلیل وسعت زیاد اراضی بیابانی و حجم بالای کار باقیمانده نیاز به توجه بیشتر مسئولین استان و اختصاص اعتبار ویژه به منظور سرعت بخشیدن به فعالیت‌های بیابانزدایی در جهت کوتاه کردن زمان اجرای پروژه ها و اثر بخش نمودن آنها می‌باشد که در صورت تحقق این امر از خسارات هنگفتی که به زیرساخت‌های اقتصادی، اجتماعی استان در اثر هجوم شن‌های روان وارد می‌شود، جلوگیری به‌عمل خواهد آمد و رونق اقتصادی منطقه بیشتر خواهد شد.